तूर: पेरणीपासून काढणीपर्यंत काय आणि केव्हा तपासावे

विदर्भात तूर केव्हा पेरतात?

ICAR च्या 2025 च्या खरीप सल्ल्यानुसार महाराष्ट्रात लवकर येणाऱ्या वाणांची पेरणी जूनच्या पहिल्या पंधरवड्यात आणि मध्यम व उशिरा येणाऱ्या वाणांची दुसऱ्या पंधरवड्यात करतात. त्याच सल्ल्याचा मराठवाड्याचा भाग मध्यम आणि उशिरा वाणांसाठी जुलैचा पहिला पंधरवडाही धरतो.

तूर बहुतेक वेळा आंतरपीक म्हणून घेतात: ICAR महाराष्ट्रासाठी तूर आणि सोयाबीन 1:2 किंवा 2:4 ओळी सुचवते. देशातील सुमारे 80 ते 90 टक्के तूर आंतरपीक म्हणून घेतली जाते (कडधान्य विकास संचालनालय). पाण्याचा निचरा होण्यासाठी डॉ. पंदेकृवी सरी-वरंबा पद्धत किंवा पेरणीनंतर महिन्याने सऱ्या उघडणे सुचवते.

पहिल्या सात आठवड्यांत: करपा आणि साचलेले पाणी

फायटोफ्थोरा करपा: ढगाळ, रिमझिम हवा, सुमारे 25 अंश तापमान आणि पाने सुमारे 8 तास सलग ओली राहिली की धोका वाढतो. तो 1 ते 7 आठवड्यांच्या झाडांवर, आधी सखल भागात येतो; 60 दिवसांनंतर झाडांना लागण होत नाही (ICRISAT हस्तपुस्तिका). खूण: खोडावर पाणथळ डाग, खोडाला वेढा, आणि वाऱ्यात खोड मोडणे.

साचलेले पाणी: पावसाचे, ढगाळ काही दिवस आणि नंतर लगेच ऊन हा सर्वात वाईट क्रम आहे, आणि मोठी झाडे रोपांपेक्षा जास्त बळी पडतात (ICRISAT हस्तपुस्तिका). पावसानंतर सखल पट्ट्यांत पाणी साचले आहे का ते पहा.

पट्ट्यांत वाळणारी झाडे: मर आणि वांझ रोग

मर (फ्युजेरियम): बहुतेक फुलोरा ते शेंगा या काळात, कधी 1 ते 2 महिन्यांच्या पिकात. काळ्या (व्हर्टिसोल) जमिनीत जास्त. खुणा: पट्ट्यांत मेलेली झाडे, खोडाच्या तळापासून जांभळा पट्टा, आणि खोड उभे चिरले तर आत काळ्या सलग रेषा. अर्धवट वाळलेले झाड हे मरचे लक्षण आहे. बुरशी पिकाच्या अवशेषांत सुमारे 3 वर्षे जिवंत राहते (ICRISAT हस्तपुस्तिका).

साचलेल्या पाण्याने मेलेल्या झाडात आतल्या रेषा लालसर आणि तुटक असतात, तर मरमध्ये काळ्या आणि सलग; हा फरक खोड चिरून पाहता येतो (ICRISAT हस्तपुस्तिका).

वांझ रोग (स्टरिलिटी मोझॅक): एका सूक्ष्म कोळ्यामुळे पसरतो. 45 दिवसांच्या आत लागण झाली तर झाड पूर्ण वांझ राहते. खुणा: झुडपासारखी, फिकट हिरवी झाडे, लहान गुच्छ पाने आणि फुले नाहीत, पट्ट्यांत. हा कोळी 20 ते 30 अंश तापमानात वाढतो आणि जोराचा पाऊस त्याला मानवत नाही. मागच्या हंगामाचे खुंट आणि आपोआप उगवलेली झाडे हा मुख्य स्रोत आहे (Plants, 2024).

फुलोरा आणि शेंगा: शेंगा पोखरणारी अळी आणि शेंगमाशी

शेंगा पोखरणारी अळी (हेलिकोव्हर्पा): डॉ. पंदेकृवीची आर्थिक नुकसान पातळी 5 टक्के शेंगांचे नुकसान आहे; ICAR-IIPR नुसार हिवाळ्यानंतरच्या महिन्यांत कामगंध सापळ्यात रात्रीला 5 ते 6 नर पतंग ही पातळी. ICAR महाराष्ट्रासाठी निरीक्षणाला हेक्टरी 5 कामगंध सापळे सुचवते. एक अळी आयुष्यात 20 ते 25 शेंगा खराब करते (ICAR-IIPR).

शेंगमाशी: 15 ते 20 दिवसांच्या शेंगांवर अंडी घालते; कमाल तापमान 27 अंशांपेक्षा आणि किमान 12 अंशांपेक्षा जास्त असताना प्रादुर्भाव वाढतो (ICAR-IIPR). खूण: शेंगांवर टाचणीएवढी छिद्रे आणि आतले दाणे सुरकुतलेले (TNAU).

पावसाळी ढगाळ हवेत फुलोरा आला तर शेंगा कमी लागतात आणि फुले गळतात (कडधान्य विकास संचालनालय). कोणतीही फवारणी करण्यापूर्वी KVK ला विचारा.

तूर केव्हा काढावी?

दोन तृतीयांश ते तीन चतुर्थांश शेंगा तपकिरी झाल्या की काढणी चांगली. कापलेली झाडे 3 ते 6 दिवस वाळवा; साठवणीसाठी दाण्यातील ओलावा 9 ते 10 टक्क्यांपर्यंत आणा (कडधान्य विकास संचालनालय).

उपग्रह तुरीबद्दल काय सांगू शकतो?

उपग्रह शेताची हिरवळ कुठे आणि कधी बदलली ते दाखवतो, उदाहरणार्थ एखादा पट्टा उरलेल्या शेतापेक्षा फिका पडला. तो मर, वांझ रोग किंवा अळी ओळखत नाही; तो पट्टा दाखवतो आणि तुम्ही तिथे जाऊन तपासता.

तूर पावसाळ्याच्या सर्वात ढगाळ आठवड्यांत पेरली जाते: काटोलजवळच्या एका शेतावरून जुलै ते सप्टेंबर 2026 मध्ये उपग्रह 23 वेळा गेला आणि फक्त 2 वेळा शेत स्वच्छ दिसले. तूर अनेकदा आंतरपीक असल्याने सुरुवातीची हिरवळ दोन्ही पिकांची मिळून दिसते. अशा आठवड्यांत आमचा संदेश शेत दिसले नाही असे सांगतो.