मराठी हिन्दीEnglish

निर्णय मार्गदर्शिका · संत्रा

संत्रा लागवड कशी करावी: जमीन, अंतर, खड्डा, कलम आणि लागवडीची वेळ

नागपुरी संत्रा 6 मीटर बाय 6 मीटर अंतरावर, 75 सेंटिमीटरच्या खड्ड्यात लावावा. जमीन निचऱ्याची आणि किमान 1 मीटर खोल हवी. जामबेरी किंवा रंगपूर लिंबू खुंटावरचे प्रमाणित कलम जुलैमध्ये लावावे. खड्डे मे महिन्यात खणावेत आणि जूनमध्ये भरावेत. हा ICAR-CCRI आणि डॉ. पंदेकृवी (PDKV) चा सल्ला आहे.

शेवटची तपासणी (AI च्या मदतीने): 16 ऑक्टोबर 2026. 16 ऑक्टोबर 2026 रोजी ICAR, कृषी विद्यापीठे आणि FAO च्या प्रकाशित मार्गदर्शनाशी AI च्या मदतीने पडताळले. अजून कृषी तज्ज्ञाने आढावा घेतलेला नाही आणि शेतकऱ्यांसोबत तपासलेले नाही. फवारणी, औषध, खत किंवा पाण्याचे प्रमाण इथे दिलेले नाही; त्यासाठी माती परीक्षण करा आणि KVK किंवा कृषी तज्ज्ञांना विचारा.

संत्र्याला कोणती जमीन आणि जागा चांगली?

निचऱ्याची, किमान 1 मीटर खोल जमीन आणि जिथे भूजल पातळी 2 मीटरपेक्षा खाली आहे अशी जागा निवडा. ICAR-CCRI च्या जूनच्या मार्गदर्शनात चिकण माती 60 टक्क्यांपेक्षा कमी, pH 8.3 पेक्षा कमी आणि मुक्त कॅल्शियम कार्बोनेट 12 टक्क्यांपेक्षा कमी असावे, असे सांगितले आहे.

1 मीटरपेक्षा कमी खोलीच्या जमिनीतही चांगली बाग होऊ शकते, पण त्यासाठी खतांचे आणि पाण्याचे नियोजन अचूक करावे लागते, असेही CCRI म्हणते. लागवडीआधी माती तपासून घ्या; खोली, pH आणि चुनखडी (कॅल्शियम कार्बोनेट) हे तीन आकडे आधी हवेत.

संत्र्याचे अंतर आणि खड्ड्याचा आकार किती?

अंतर 6 बाय 6 मीटर आणि खड्डा 75 बाय 75 बाय 75 सेंटिमीटर. डॉ. पंदेकृवी (AICRP, अकोला) विदर्भासाठी 6 बाय 6 मीटर अंतर शिफारस करते आणि CCRI च्या मे महिन्याच्या मार्गदर्शनात खड्डा हाच आकार आहे.

आकडेमोड: 6 बाय 6 मीटर म्हणजे प्रत्येक झाडाला 36 चौरस मीटर. एका एकरात (सुमारे 4,047 चौरस मीटर) साधारण 112 झाडे बसतात; एका हेक्टरमध्ये साधारण 277.

कोणता खुंट आणि कलम कुठून घ्यावे?

जामबेरी (रफ लेमन) किंवा रंगपूर लिंबू खुंटावर डोळा भरलेले कलम घ्या. डॉ. पंदेकृवी रोपवाटिकेत फायटोफ्थोरा मुळकूज कमी करण्यासाठी हे दोन खुंट शिफारस करते आणि CCRI खुंटाचे बी पेरण्यासाठी हेच दोन खुंट सांगते. दोन्हींपैकी कोणता जास्त चांगला, हे आम्ही ठरवत नाही; रोपवाटिका किंवा KVK ला विचारा.

प्रमाणित, रोगमुक्त कलमच घ्या. ICAR-CCRI नागपूर दरवर्षी जुलैपासून मर्यादित प्रमाणात नागपुरी संत्र्याची कलमे देते. अर्ज एप्रिलमध्ये नोंदणीकृत टपालाने (रजिस्टर्ड पोस्ट किंवा स्पीड पोस्ट) पाठवावा लागतो आणि त्यासोबत 7/12 उतारा लागतो. कलमे मिळण्याची खात्री नसते; वाटप आधी येणाऱ्यास आधी या क्रमाने होते.

खड्डे केव्हा खणायचे, भरायचे आणि कलम केव्हा लावायचे?

CCRI चे वेळापत्रक असे आहे: मे महिन्यात खड्डे खणून उन्हात उघडे ठेवा. जूनमध्ये ते भरा: 2 भाग माती, 1 भाग वाळू आणि 1 भाग शेणखत, त्यात 1 किलो सिंगल सुपर फॉस्फेट आणि 1 किलो निंबोळी पेंड. जुलैमध्ये कलम लावा; डोळ्याचा सांधा (बड युनियन) जमिनीपासून 20 ते 25 सेंटिमीटर वर राहील असे पाहा.

लावण्यापूर्वी मुळे बुरशीनाशकाच्या द्रावणात बुडवण्याचा सल्ला CCRI देते, आणि खड्डा भरताना त्यात कीटकनाशकाची पावडर घालण्याचेही सांगते. कोणते औषध आणि किती प्रमाण, हे या मार्गदर्शिकेत नाही; ते KVK ला विचारा.

पहिल्या वर्षांत झाडांची काळजी कशी घ्यावी?

पाणी: CCRI च्या जानेवारीच्या तक्त्यात ठिबकने 1 ते 4 वर्षांच्या झाडाला रोज 7 ते 30 लिटर पाणी सांगितले आहे (झाडाचे वय आणि महिना यानुसार). ऑक्टोबरमध्ये एक वर्षाच्या झाडाला रोज 9 लिटर. खोडाजवळ पाणी साचू देऊ नका; पावसाळ्यात निचऱ्याचे चर ठेवा.

आच्छादन: कडबा, गव्हाचे किंवा भाताचे तुस, पाचट 5 ते 10 सेंटिमीटर थर झाडाभोवती. डॉ. पंदेकृवीच्या प्रयोगात 5 सेंटिमीटर पाचट आच्छादनाने वरच्या 22 सेंटिमीटर मातीत सुमारे 17.6 टक्के जास्त ओल टिकली. कलमाच्या डोळ्याखालचे फुटवे (पाणफुटवे) वेळोवेळी काढा. खताचे वेळापत्रक वेगळ्या खत मार्गदर्शिकेत आहे.

सुरुवातीच्या वर्षांत आंतरपीक कोणते घ्यावे?

CCRI च्या जुलै महिन्याच्या मार्गदर्शनानुसार झाडांमधल्या जागेत उडीद, मूग, सोयाबीन, भुईमूग ही पिके घेता येतात. हिरवळीच्या खतासाठी धैंचा किंवा ताग हेक्टरी 40 किलो बियाणे पेरता येते.

डॉ. पंदेकृवी सांगते की फळे येण्यास सुरुवात न झालेल्या संत्रा बागेत कापूस आंतरपीक म्हणून घेऊ नये. रब्बीत चवळीचा आंतरपीक म्हणून प्रयोग झाला आहे. आंतरपिकाला पाणी देताना झाडाच्या ओलीचा हिशेब ठेवा.

नव्या बागेत उपग्रह काय दाखवतो?

लहान झाडांच्या बागेत उपग्रहाच्या 10 मीटरच्या एका ठिपक्यात झाडापेक्षा झाडांमधली जमीन आणि तण जास्त येते. म्हणून तिथे हिरवळीचा आकडा झाडांची नाही तर जमिनीवरच्या हिरवळीची स्थिती सांगतो. झाडे मोठी झाल्यावर, म्हणजे काही वर्षांनी, तो आकडा बागेचे बदल दाखवायला जास्त उपयोगी पडतो. उपग्रह झाडे मोजत नाही.

या आठवड्यात शेतात किंवा बागेत काय तपासावे

  • मातीची तपासणी करून घ्या: खोली, pH आणि चुनखडी (कॅल्शियम कार्बोनेट) किती आहे?
  • कलमांची नोंदणी: परवानाधारक रोपवाटिकेत विचारा, आणि ICAR-CCRI चे अर्ज एप्रिलमध्ये उघडतात हे लक्षात ठेवा.
  • जमिनीवर 6 मीटर बाय 6 मीटरची आखणी करा, म्हणजे मे महिन्यात खड्डे खणताना घाई होणार नाही.

बघा सेवेचा संदेश फक्त काय बदलले आणि काय तपासावे हे सांगतो. औषध, खत किंवा पाण्याचे प्रमाण तो कधीच सांगत नाही.

प्रश्न

संत्र्याची लागवड कशी करावी?

निचऱ्याच्या जमिनीत 6 बाय 6 मीटर अंतर, 75 सेंटिमीटरचे खड्डे (मे मध्ये खणा, जूनमध्ये भरा) आणि जुलैमध्ये प्रमाणित कलम, असा CCRI आणि पंदेकृवीचा सल्ला आहे. झाडांना पाणी देताना खोडाजवळ पाणी साचू देऊ नका.

संत्र्याचे खड्डे किती आकाराचे असावेत?

75 बाय 75 बाय 75 सेंटिमीटर. ICAR-CCRI च्या मे महिन्याच्या मार्गदर्शनात हाच आकार आहे.

एका एकरात संत्र्याची किती झाडे बसतात?

6 बाय 6 मीटर अंतराने साधारण 112 झाडे (4,047 चौरस मीटर भागिले 36). हेक्टरमध्ये साधारण 277. ही आमची आकडेमोड आहे, संस्थेने छापलेला आकडा नाही.

संत्र्यासाठी जामबेरी की रंगपूर लिंबू खुंट चांगला?

डॉ. पंदेकृवी आणि CCRI दोन्ही खुंट वापरतात; एकाला दुसऱ्यापेक्षा चांगले ठरवणारा निकाल आम्हाला मिळाला नाही. रोपवाटिका किंवा KVK ला तुमच्या जमिनीसाठी विचारा.

संत्र्याची लागवड कोणत्या महिन्यात करावी?

ICAR-CCRI नुसार जुलैमध्ये, आधी मे मध्ये खणलेल्या आणि जूनमध्ये भरलेल्या खड्ड्यांत. कलमाचा डोळा जमिनीपासून 20 ते 25 सेंटिमीटर वर ठेवा.

तुमच्या शेतासाठी दर आठवड्याचा संदेश हवा आहे?

सामील होण्यासाठी कॉल करा. बघण्यासाठी मोफत. तुमच्या शेतात किंवा बागेत काय बदलले ते दर आठवड्याला, तारीख आणि स्रोतासह.

आम्हाला कॉल करा

स्रोत

इतर मार्गदर्शिका

आम्ही हे कसे मोजतो आणि मर्यादा काय: पद्धती पान (इंग्रजी)