मराठी हिन्दीEnglish

निर्णय मार्गदर्शिका · सोयाबीन

सोयाबीन: पेरणीपासून काढणीपर्यंत काय आणि केव्हा तपासावे

मान्सून सुरू होऊन सुमारे 100 मिमी पाऊस झाल्यावरच सोयाबीन पेरावे, असे ICAR ची इंदूर येथील सोयाबीन संस्था सांगते. जूनचा तिसरा आठवडा ते जुलैचा पहिला आठवडा हा योग्य काळ आहे. 25 दिवसांनंतर चक्रीभुंगा, पाने खाणाऱ्या अळ्या, पिवळा मोझॅक, आणि रोप, फुलोरा व शेंगा भरताना पावसाचा खंड यावर लक्ष ठेवा. इथे फवारणी किंवा प्रमाण दिलेले नाही; त्यासाठी KVK ला विचारा.

शेवटची तपासणी (AI च्या मदतीने): 18 ऑक्टोबर 2026. 18 ऑक्टोबर 2026 रोजी ICAR, कृषी विद्यापीठे आणि FAO च्या प्रकाशित मार्गदर्शनाशी AI च्या मदतीने पडताळले. अजून कृषी तज्ज्ञाने आढावा घेतलेला नाही आणि शेतकऱ्यांसोबत तपासलेले नाही. फवारणी, औषध, खत किंवा पाण्याचे प्रमाण इथे दिलेले नाही; त्यासाठी माती परीक्षण करा आणि KVK किंवा कृषी तज्ज्ञांना विचारा.

सोयाबीन केव्हा पेरावे?

ICAR च्या इंदूर येथील सोयाबीन संस्थेनुसार फक्त 100 मिमी पाऊस झाल्यावरच पेरणी करावी, म्हणजे पुढच्या पावसापर्यंत उगवण आणि वाढ टिकते. 2026 च्या सल्ल्यात जूनचा तिसरा आठवडा ते जुलैचा पहिला आठवडा हा योग्य काळ सांगितला; त्या वर्षी बहुतेक भागांत मान्सून उशिरा आला. हे सल्ले मध्य भारतासाठी आहेत; तुमच्या गावासाठी KVK ला विचारा.

कमी आणि मध्यम कालावधीचे वाण 90 ते 100 दिवसांत तयार होतात. पेरणीची वेळ किडींवरही परिणाम करते: जूनच्या शेवटी पेरलेले पीक खोडमाशीपासून वाचते, तर जुलैतील उशिराच्या पेरणीत चक्रीभुंगा कमी येतो (ICAR-IISR बुलेटिन).

पावसाचा खंड आणि साचलेले पाणी

रोप, फुलोरा आणि शेंगा भरणे हे टप्पे ओलाव्याच्या ताणासाठी सर्वात महत्त्वाचे आहेत; या काळातील ताण उत्पादनात मोठी घट करतो (ICAR-IISR बुलेटिन). सप्टेंबर 2026 च्या सल्ल्यानुसार पावसाच्या मोठ्या खंडाचा सर्वात मोठा फटका शेंगा भरताना बसतो. संरक्षित पाणी द्यायचे असेल तर जमिनीला भेगा पडण्याआधी, असे बुलेटिन सांगते.

पावसाच्या खंडात वरच्या पानांवर शिरांच्या मधे पिवळेपणा दिसू शकतो (जुलै 2026 चा सल्ला). सलग जोराच्या पावसात पाणी साचू नये म्हणून निचऱ्याची व्यवस्था करा (ICAR सोयाबीन संस्था).

किडी: केव्हा आणि काय पाहावे

चक्रीभुंगा: साधारण पेरणीनंतर 25 दिवसांनी दिसतो; मादी अंडी घालण्यासाठी खोडाला कड्या पाडते आणि त्यावरचा भाग झुकतो आणि वाळतो. खोडमाशी आणि पांढरी माशी सुरुवातीच्या टप्प्यात, जुलैमध्ये येतात (ICAR सोयाबीन संस्था, 2026).

तंबाखूची पाने खाणारी अळी: लहान अळ्या 4 ते 5 दिवस घोळक्याने पानांचा हिरवा भाग खातात, त्यामुळे ग्रस्त झाडे सहज दिसतात. हिरवी उंटअळी: आधी पानांना लहान छिद्रे, नंतर पाने पूर्ण खाते; कमी पाऊस आणि जास्त तापमान व आर्द्रता असताना जास्त. घाटे अळी: आधी कोवळ्या शेंगा, नंतर दाणे खाते (ICAR-IISR बुलेटिन).

निरीक्षणासाठी आर्थिक नुकसान पातळी (ओळीच्या प्रति मीटर अळ्या): तंबाखूची अळी फुलोऱ्यापूर्वी 10; उंटअळी फुलोऱ्यात 4 किंवा शेंगा लागताना 3; घाटे अळी शेंगा वाढताना 10 (ICAR-IISR बुलेटिन). सोयाबीन 20 ते 25 टक्के पाने गेली तरी सामान्य उत्पादन देऊ शकते. शेतात 3 ते 4 ठिकाणी नियमित पाहा आणि अळीचा टप्पा नोंदवा. फवारणीआधी KVK ला विचारा.

रोग: हवामानानुसार

पिवळा मोझॅक: आधी कोवळ्या पानांवर लहान पिवळे डाग किंवा ठिपके; पांढऱ्या माशीमुळे पसरतो. वरच्या पानांवर चट्टेदार नक्षी आणि पाने आकसणे ही खूण (ICAR सोयाबीन संस्था).

तांबेरा: बहुतेक फुलोऱ्यात; 22 ते 27 अंश तापमान आणि 80 ते 90 टक्के आर्द्रतेत पान 3 ते 4 तास ओले राहिले की, आणि रात्री किंवा सकाळच्या धुक्यात धोका वाढतो. खूण: फुटलेल्या फोडांतून तपकिरी भुकटी. करपा (अँथ्रॅकनोज): सलग, दीर्घ रिमझिम आणि जास्त आर्द्रतेत जोरात येतो (ICAR-IISR बुलेटिन).

मूळकुज (चारकोल रॉट): फुलोरा ते शेंगा पक्व होताना दुष्काळ आणि 30 ते 40 अंश उष्णता आली की दिसते; झाड उभे चिरले तर सोटमुळात आणि खोडाच्या खालच्या भागात राखाडी-चंदेरी रंग (ICAR-IISR बुलेटिन). तण स्पर्धेसाठी पेरणीनंतर 45 ते 60 दिवस हा महत्त्वाचा काळ आहे.

सोयाबीन केव्हा काढावे?

सुमारे 90 टक्के शेंगा पिवळ्या झाल्या की काढणीची योग्य वेळ (ICAR-IISR बुलेटिन). पक्वतेच्या वेळी सलग पाऊस झाला तर शेंगांतच दाणे उगवू शकतात आणि शेंगा फुटू शकतात, म्हणून पक्व झाल्यावर लवकर काढणी करावी, असे ऑक्टोबर 2026 चा सल्ला सांगतो.

उपग्रह सोयाबीनबद्दल काय सांगू शकतो?

उपग्रह शेताची हिरवळ कुठे आणि कधी कमी झाली ते दाखवतो, उदाहरणार्थ पावसाच्या खंडात एखादा पट्टा फिका पडला. तो अळी, मोझॅक किंवा तांबेरा ओळखत नाही; तो पट्टा दाखवतो आणि तुम्ही तिथे जाऊन तपासता.

खरीप हा पावसाळा असल्याने ढग ही उपग्रहासाठी मोठी अडचण आहे (राष्ट्रीय पीक अंदाज केंद्र, 2019): काटोलजवळच्या एका शेतावर जुलै ते सप्टेंबर 2026 मध्ये उपग्रह 23 वेळा गेला आणि फक्त 2 वेळा शेत स्वच्छ दिसले.

या आठवड्यात शेतात किंवा बागेत काय तपासावे

  • पेरणीला 25 दिवस झाले असतील तर झुकणारी, वाळणारी पाने किंवा फांद्या आहेत का (चक्रीभुंगा)?
  • शेतात 3 ते 4 ठिकाणी अळ्या मोजा आणि त्या कोणत्या टप्प्यात आहेत ते नोंदवा; फवारणीआधी KVK ला विचारा.
  • पावसाचा खंड असेल आणि पीक फुलोऱ्यात किंवा शेंगा भरताना असेल तर जमिनीला भेगा पडत आहेत का ते पहा.

बघा सेवेचा संदेश फक्त काय बदलले आणि काय तपासावे हे सांगतो. औषध, खत किंवा पाण्याचे प्रमाण तो कधीच सांगत नाही.

प्रश्न

सोयाबीन केव्हा पेरावे?

मान्सून सुरू होऊन सुमारे 100 मिमी पाऊस झाल्यावर. ICAR च्या सोयाबीन संस्थेच्या 2026 च्या सल्ल्यात जूनचा तिसरा आठवडा ते जुलैचा पहिला आठवडा योग्य सांगितला आहे.

सोयाबीनमध्ये पावसाचा खंड पडला तर काय?

रोप, फुलोरा आणि शेंगा भरणे हे टप्पे ताणासाठी सर्वात महत्त्वाचे आहेत, आणि शेंगा भरताना खंडाचा सर्वात मोठा फटका बसतो (ICAR सोयाबीन संस्था). वरच्या पानांवर शिरांमध्ये पिवळेपणा दिसू शकतो, जो पावसानंतर कमी होतो.

चक्रीभुंगा कसा ओळखावा?

पेरणीनंतर साधारण 25 दिवसांनी, खोडावर कड्या आणि त्यावरचा भाग झुकून वाळलेला दिसतो (ICAR-IISR).

सोयाबीन काढणीची योग्य वेळ कोणती?

सुमारे 90 टक्के शेंगा पिवळ्या झाल्यावर. पक्वतेच्या वेळी पाऊस असेल तर दाणे उगवू नयेत म्हणून लवकर काढा.

उपग्रह सोयाबीनवरील अळी ओळखू शकतो का?

नाही. उपग्रह हिरवळ कमी झालेला पट्टा दाखवतो; अळी आणि रोग शेतात जाऊन तपासावे लागतात.

तुमच्या शेतासाठी दर आठवड्याचा संदेश हवा आहे?

सामील होण्यासाठी कॉल करा. बघण्यासाठी मोफत. तुमच्या शेतात किंवा बागेत काय बदलले ते दर आठवड्याला, तारीख आणि स्रोतासह.

आम्हाला कॉल करा

स्रोत

इतर मार्गदर्शिका

आम्ही हे कसे मोजतो आणि मर्यादा काय: पद्धती पान (इंग्रजी)