मराठी हिन्दीEnglish

निर्णय मार्गदर्शिका · संत्रा

NDVI म्हणजे काय: पूर्ण रूप, सूत्र आणि संत्रा बागेसाठी अर्थ

NDVI चे पूर्ण रूप Normalized Difference Vegetation Index. हा उपग्रहाच्या फोटोतून काढलेला, -1 ते +1 मधला आकडा आहे. सूत्र: (NIR वजा लाल) भागिले (NIR अधिक लाल); हिरवी पाने जितकी जास्त तितका तो जास्त. संत्रा बागेत तो हिरवळ किती आहे ते दाखवतो, ती का बदलली ते नाही.

शेवटची तपासणी (AI च्या मदतीने): 16 ऑक्टोबर 2026. 16 ऑक्टोबर 2026 रोजी ICAR, कृषी विद्यापीठे आणि FAO च्या प्रकाशित मार्गदर्शनाशी AI च्या मदतीने पडताळले. अजून कृषी तज्ज्ञाने आढावा घेतलेला नाही आणि शेतकऱ्यांसोबत तपासलेले नाही. फवारणी, औषध, खत किंवा पाण्याचे प्रमाण इथे दिलेले नाही; त्यासाठी माती परीक्षण करा आणि KVK किंवा कृषी तज्ज्ञांना विचारा.

NDVI चे पूर्ण रूप काय आहे?

NDVI म्हणजे Normalized Difference Vegetation Index. सोप्या मराठीत 'हिरवळ मोजणारा निर्देशांक'. हा अधिकृत मराठी शब्द नाही; आमचा सोपा अर्थ आहे.

NASA च्या संशोधकांनी 1974 मध्ये उपग्रहाच्या फोटोतून वनस्पतींचे निरीक्षण करण्यासाठी हा निर्देशांक वापरायला सुरुवात केली (Rouse आणि इतर). आज Sentinel-2 सारख्या मोफत उपग्रहांच्या फोटोंवर तो रोज काढला जातो.

NDVI चे सूत्र काय आणि ते कसे चालते?

सूत्र: NDVI = (NIR - लाल) / (NIR + लाल). NIR म्हणजे डोळ्यांना न दिसणारा जवळचा इन्फ्रारेड प्रकाश. निरोगी पाने क्लोरोफिलमुळे दिसणारा लाल प्रकाश जास्त शोषतात आणि पानांच्या रचनेमुळे NIR प्रकाश जास्त परावर्तित करतात. कमी हिरवळ किंवा कमजोर पाने लाल जास्त परावर्तित करतात आणि NIR कमी (NASA). म्हणून जास्त हिरवळीत NIR जास्त आणि लाल कमी, आणि NDVI जास्त येतो.

Sentinel-2 मध्ये NIR म्हणजे B8 आणि लाल म्हणजे B4, म्हणजे NDVI = (B8 - B4) / (B8 + B4) (Sentinel Hub). उदाहरण (फक्त समजण्यासाठी घेतलेले आकडे, मोजलेले नाहीत): NIR 0.5 आणि लाल 0.1 असेल तर (0.5 - 0.1) / (0.5 + 0.1) = 0.67. NIR 0.3 आणि लाल 0.2 असेल तर (0.3 - 0.2) / (0.3 + 0.2) = 0.2.

NDVI चे आकडे काय सांगतात?

आकडा -1 ते +1 मध्ये येतो. शून्याजवळ म्हणजे हिरवळ नाही किंवा फार कमी (NASA). Sentinel Hub च्या मार्गदर्शनात उणे आकडे पाण्याचे, शून्याजवळचे खडक, वाळू किंवा बर्फासारख्या उघड्या जागेचे असतात. साधारण 0.2 ते 0.3 झुडपे आणि गवताळ भाग; 0.6 ते 0.8 दाट जंगल (NASA).

संत्रा बागेसाठी असा एकही 'चांगला आकडा' नाही. झाडांमधली उघडी जमीन, तण आणि झाडांचे वय यावर आकडा बदलतो. म्हणून तुमच्या बागेची तुलना तुमच्याच बागेच्या आधीच्या आठवड्यांशी आणि गेल्या वर्षीच्या याच काळाशी करा, शेजारच्या बागेशी नाही.

बागेत NDVI खाली का येतो?

काही कारणे योजनेतली असू शकतात. आंबिया बहारासाठी नोव्हेंबर-डिसेंबरमध्ये आणि मृग बहारासाठी एप्रिल-मे मध्ये झाडांना ठरवून पाण्याचा ताण दिला जातो (ICAR-CCRI), आणि तोडणीनंतर सुकलेल्या फांद्यांची छाटणी केली जाते. यामुळे हिरवळ थोडी घटू शकते; ही आमची समजूत आहे, मोजलेला निकाल नाही.

इतर कारणे: पाण्याचा नको असलेला ताण, पानगळ, रोग किंवा कीड, झाडांमधली जमीन नांगरली किंवा तण वाळले, तसेच फोटोत ढग, धुके किंवा सावली. आकडा खाली आला की कारण एकच आहे असे धरू नका; आधी फोटोतला ढग तपासा, मग शेतात जाऊन पाहा.

NDVI काय सांगू शकत नाही?

NDVI रोगाचे नाव सांगत नाही, कीड ओळखत नाही, कोणत्या अन्नद्रव्याची कमतरता आहे ते मोजत नाही, मातीतली ओल थेट मोजत नाही आणि फळांची संख्या किंवा दर्जा सांगत नाही. तो फक्त पानांच्या हिरवळीतला बदल दाखवतो.

10 मीटरच्या एका ठिपक्यात झाडाचा भाग आणि झाडांमधली जमीन मिसळते. म्हणून लहान शेतात आणि कडेला आकडे कमी विश्वासार्ह. बदलाचे कारण शोधायला बागेत जा आणि KVK ला विचारा. औषधाचा किंवा खताचा निर्णय NDVI वर घेऊ नका.

तुमच्या बागेसाठी NDVI कसा वापरायचा?

NDVI हा इशारा आहे, निदान नाही. तुमच्या बागेचा आकडा आठवड्यामागे तपासा. तो नेहमीपेक्षा खाली गेला, किंवा बागेतला एखादा पट्टा इतरांपेक्षा वेगळा दिसू लागला, तर तिथली पाने, ओल आणि खोड प्रत्यक्ष जाऊन पाहा. आमचा आठवड्याचा संदेश हेच करतो: काय बदलले, कोणत्या तारखेच्या फोटोवरून, आणि ढग होते का. औषध, खत किंवा पाण्याचे प्रमाण तो सांगत नाही.

या आठवड्यात शेतात किंवा बागेत काय तपासावे

  • तुमच्या बागेचे NDVI थरातले गेल्या तीन फोटो उघडा आणि हिरवळ वाढली, तशीच, की घटली ते पाहा.
  • आकडा घटला असेल तर त्या तारखेला ढग किंवा धुके होते का ते तपासा.
  • त्या आठवड्यात बागेत छाटणी, नांगरणी किंवा पाण्याचा ताण दिला होता का ते आठवा.

बघा सेवेचा संदेश फक्त काय बदलले आणि काय तपासावे हे सांगतो. औषध, खत किंवा पाण्याचे प्रमाण तो कधीच सांगत नाही.

प्रश्न

NDVI full form in Marathi काय आहे?

NDVI चे पूर्ण रूप Normalized Difference Vegetation Index. सोप्या मराठीत 'हिरवळ मोजणारा निर्देशांक' (हा अधिकृत मराठी शब्द नाही).

NDVI चे सूत्र काय आहे?

(NIR - लाल) / (NIR + लाल). Sentinel-2 मध्ये (B8 - B4) / (B8 + B4).

NDVI किती असला तर बाग चांगली?

कोणताही एक आकडा सर्व बागांसाठी लागू नाही. NASA नुसार 0.2 ते 0.3 झुडपे आणि गवताळ भाग आणि 0.6 ते 0.8 दाट जंगल, पण संत्रा बागेत झाडांमधल्या जमिनीमुळे आकडा बदलतो. तुमच्याच बागेच्या आधीच्या आकड्यांशी तुलना करा.

NDVI उणे (negative) कधी येतो?

Sentinel Hub नुसार उणे आकडे पाण्याचे असतात. फोटोत ढग किंवा सावली असेल तरी आकडे चुकीचे येऊ शकतात.

NDVI वरून झाडाचा रोग किंवा कीड कळते का?

नाही. NDVI फक्त हिरवळीतला बदल दाखवतो; रोगाचे नाव किंवा कीड सांगत नाही. बदल दिसला तर बागेत जाऊन तपासा आणि KVK ला विचारा.

तुमच्या शेतासाठी दर आठवड्याचा संदेश हवा आहे?

सामील होण्यासाठी कॉल करा. बघण्यासाठी मोफत. तुमच्या शेतात किंवा बागेत काय बदलले ते दर आठवड्याला, तारीख आणि स्रोतासह.

आम्हाला कॉल करा

स्रोत

इतर मार्गदर्शिका

आम्ही हे कसे मोजतो आणि मर्यादा काय: पद्धती पान (इंग्रजी)